Historia sztuki przez długi czas była opowiadana głównie z perspektywy mężczyzn — nie dlatego, że kobietom brakowało talentu czy wrażliwości, lecz dlatego, że przez wieki ograniczano im dostęp do edukacji artystycznej, niezależności finansowej i możliwości publicznego tworzenia. Wiele artystek pozostawało anonimowych, tworzyło pod męskimi pseudonimami albo funkcjonowało na marginesie oficjalnego świata sztuki.
Mimo tych ograniczeń kobiety nieustannie współtworzyły historię kultury — wnosiły nowe sposoby opowiadania o emocjach, cielesności, codzienności i tożsamości. Ich twórczość często wyprzedzała swoje czasy, stając się nie tylko formą ekspresji, ale również komentarzem społecznym i próbą odzyskania własnego głosu.
Dziś coraz częściej wracamy do tych historii, na nowo odczytując znaczenie artystek, które przez lata były pomijane lub niedoceniane. W tym zestawieniu znajdziecie kilka kobiet, których twórczość miała realny wpływ na rozwój sztuki i sposób, w jaki postrzegamy ją współcześnie.
Artemisia Gentileschi
– Malarka barokowa
– Artystka niezwykle odważna. Tworzyła w okresie, w którym kobiety w świecie sztuki nie dostawały głosu – nie były dopuszczane do szkół artystycznych, nie miały możliwości kształcenia się w zakresie sztuki. Artemisia jednak znajduje w sobie siłę i odwagę by tworzyć dzieła oburzające wielu i będące na ówczesne realia niezwykle przełomowe
– Doświadczyła przemocy i gwałtu. Za pomocą scen np. religijnych pokazuje w swojej sztuce to doświadczenie. Bohaterki jej obrazów są silne, niezależne i sprawcze, czyli takie jakie kobiety w baroku nie mogły być.
„Judyta odcinająca głowę Holofernesowi” 1612-13
„Zuzanna i starcy”
Ten sam temat ujęty został przez Tintoretta jednak u niego ta scena jest niewinna i sielankowa. Zuzanna ma gładkie nagie ciało, jej wyraz twarzy i poza są delikatne i łagodne. W tym ujęciu pokazana jest „niewinna” scena podglądania dziewczyny. U Artemisii za to Zuzanna odwraca się od starców z obrzydzeniem, lękiem. Jej mimika twarzy jest niezwykle wyraźna, widz czuje jej uczucie dyskomfortu i zagrożenia. Ta scena nie jest niewinna, jest przerażająca. Artystka namalowała ten obraz mając zaledwie 17 lat.
Magdalena Abakanowicz
– Współczesna artystka
– Nadaje nowe znaczenie tkaninie, to z niej tworzy swoje najbardziej rozpoznawalne dzieła
– Tkanina staje się czymś więcej niż tylko materiałem, staje się monumentalną, przestrzenną rzeźbą – tkanina artystyczna
– Odniosła sukcesy na arenie międzynarodowej
„Czerwony Abakan” z cyklu Abakanów, 1969
Hilma af Klint
– Nowoczesna malarka
– Prawdziwa prekursorka abstrakcjonizmu – przez długi czas za ojca abstrakcjonizmu uważano Kandinsky’ego, jednak Hilma tworzyła sztukę abstrakcyjną jako pierwsza. To ona jest matką tego nurtu
Cykl „Dziesięć największych”, nr 9, 1907
Katarzyna Kozyra
– Artystka współczesna
– Tworzy sztukę stanowiącą surowy komentarz do rzeczy dziejących się dookoła niej. Porusza tematy społeczne, ekonomiczne, dotyczące ciała, choroby. Jest przedstawicielką nurtu sztuki krytycznej
„Olimpia”
– Kozyra odtwarza słynne impresjonistyczne dzieło Eduarda Maneta o tym samym tytule, jednak coś innego staje się istotą tej pracy. Artystka leży naga na łóżku, tak samo jak modelka Maneta, ale jej ciało nie jest idealnie połyskliwe i delikatne, a twarz nie jest zaróżowiona i wypoczęta. Artystka pokazuje sobą czym jest choroba nowotworowa, jak ona wygląda, jak wpływa na człowieka od zewnątrz, ale i od wewnątrz. Olimpia nabiera nowego znaczenia.
, „Piramida zwierząt”, 1993
– Dzieło powstało jako praca dyplomowa studentki Akademii Sztuk Pięknych. Wzbudziło ogromne kontrowersje ze względu na to, iż zwierzęta wykorzystane do instalacji były kiedyś żywe, zostały zabite i wypchane. Do pracy artystka dołączyła drastyczny film pokazujący zabijanie konia
– Dzieło powstało jako krytyka przyzwolenia na okrucieństwo wobec żywych istot.
– Nawiązuje do baśni braci Grimm „Muzykanci z Bremy” – pozornie niewinne nawiązanie staje się brutalnym komentarzem do rzeczywistości
Tamara Łempicka
– Tworzyła w stylu art-déco
– Łempicka była artystką odważną, pewną siebie i wolną. Obracała się w towarzystwie paryskim i rozwijała karierę na arenie międzynarodowej. Była kobietą, artystką wyzwoloną, nie bojącą się bycia sobą. Znana z luksusowego życia i skandali.
– W swoich pracach często portretuje siebie, jako kobiecą, ale niezależną i wolną.
– Jej obrazy charakteryzują się precyzją i elegancją
„Autoportret w zielonym Bugatti”, 1932
Marina Abramovic
– Artystka współczesna, performance
– Abramovic w swoich performance’ach przekracza wszelkie granice ludzkiej wytrzymałości. Dokonuje rzeczy niezwykle ekstremalnych od nieruszania się z miejsca przez tygodnie po cięcie się po brzuchu czy leżenie krzyżem na bloku lodu.
– Jej performance ma za zadanie pokazać ludziom ich wnętrze, skłonić do refleksji nad własną naturą
„Rhytm 0”
– Performance polegał na tym, że artystka siedziała nieruchomo przez 6 godzin. Przed nią znajdowały się różne przedmioty: od róży czy piórka do noża czy pistoletu. Instrukcja dla publiczności: moje ciało jest przedmiotem, zróbcie z nim co chcecie
– Na początku nikt do niej nie podchodził, później widzowie decydowali się na delikatne gesty jak wręczenie róży, czy pocałunek w policzek. Im dłużej performance trwał tym groźniejsze stawały się zachowania ludzi. Artystka została spoliczkowana, nacięta nożem, aż w końcu do jej skroni został przystawiony pistolet co zakończyło performance
– To wydarzenie pokazało, jak każdy ma w sobie zło, które potrzebuje jedynie odpowiednich warunków i zachęty by ono wyszło. W zaledwie kilka godzin zachowanie człowieka może się zmienić z łagodnego w zabójcze.
„Artystka obecna”
– Performance trwał od 14 marca do 31 maja. W tym czasie Abramovic siedziała w jednym miejscu, nie ruszając się przez ok. 700 godzin. Przed nią stał prosty stół i krzesło. Widzowie mogli siadać naprzeciwko niej. Artystka się nie odzywała, jedynie siedziała i obserwowała. Każdy mógł spędzić z nią tyle czasu, ile chciał.
– Punktem zwrotnym performance’u były przyjście jej dawnego partnera Ulaya, z którym artystka nie widziała się od ponad 20 lat. Ulay był niezwykle ważną osobą w jej życiu – razem tworzyli sztukę. To był ten jeden moment, w którym artystka złamała swoją zasadę, czego nigdy nie robiła. Ruszyła się i ze łzami w oczach złapała Ulaya za ręce. Niezwykle prawdziwy i poruszający moment.
Autorka: Marysia Błaszczyk
